Aleksander Jackowski – życie i działalność
Aleksander Jackowski, urodzony 19 stycznia 1920 roku w Warszawie, to postać, która na trwałe wpisała się w polską kulturę i naukę. Jako antropolog kultury i etnograf, Jackowski był autorem licznych prac dotyczących sztuki ludowej oraz krytykiem sztuki. Jego wkład w rozwój etnologii oraz promocję polskiej kultury ludowej jest nieoceniony. Zmarł 1 stycznia 2017 roku w Warszawie, pozostawiając po sobie bogaty dorobek twórczy i naukowy.
Wczesne lata życia i doświadczenia wojenne
Jackowski wychowywał się w rodzinie inteligenckiej w stolicy Polski. W 1940 roku, w wyniku dramatycznych wydarzeń II wojny światowej, został zesłany ze Lwowa na Syberię. Tam zetknął się z kulturą ludową Chantów, co miało ogromny wpływ na jego późniejsze zainteresowania etnograficzne. W trudnych warunkach syberyjskich pracował jako drwal, tragarz, traktorzysta, zdun, tokarz oraz ślusarz. Interesującym epizodem był moment, gdy szaman ukryty w lasach przed radziecką władzą pomógł mu wyleczyć strzaskaną kostkę. Po zakończeniu działań wojennych wrócił do Polski z armią Berlinga w 1943 roku.
Jego udział w walkach pod Puławami oraz o Warszawę zakończył się awansem na stopień majora. W maju 1945 roku objął stanowisko zastępcy Komendanta Wojskowego Warszawy. Te wojenne doświadczenia miały duży wpływ na jego późniejsze przemyślenia dotyczące kultury i sztuki.
Kariera akademicka i zawodowa
Po zakończeniu II wojny światowej Aleksander Jackowski rozpoczął studia z zakresu socjologii oraz historii sztuki. W latach 1945-1948 pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, gdzie pełnił funkcję dyrektora Gabinetu Ministra oraz dyrektora Departamentu Prasy i Informacji. W 1948 roku objął stanowisko zastępcy redaktora naczelnego tygodnika „Odrodzenie”. Jego kariera zawodowa nabrała tempa, gdy podjął pracę w Państwowym Instytucie Sztuki (późniejszym Instytucie Sztuki PAN), gdzie został wicedyrektorem, a następnie kierownikiem Zakładu Sztuki Ludowej i Nieprofesjonalnej.
W ramach swojej pracy Jackowski zainicjował Akcję Zbierania Folkloru Muzycznego i Słownego, co przyczyniło się do systematyzacji wiedzy o polskim folklorze. Jako redaktor naczelny kwartalnika „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” od 1952 do 1998 roku miał decydujący wpływ na rozwój badań nad sztuką ludową i współczesną.
Działalność naukowa i publikacje
Aleksander Jackowski był autorem ponad 400 publikacji dotyczących sztuki ludowej, współczesnej, l’art brut oraz sztuki naiwnej. Jego prace charakteryzują się głębokim zrozumieniem kultury oraz umiejętnością jej analizy poprzez pryzmat przeszłości i współczesności. Do jego najważniejszych książek należą:
- Sztuka ludu polskiego (1965) – praca ta stanowi istotne źródło wiedzy na temat polskiej sztuki ludowej.
- Sztuka zwana naiwną (1995) – analiza sztuki naiwnych artystów oraz jej miejsca w polskiej kulturze.
- O rzeźbach i rzeźbiarzach (1997) – publikacja poświęcona rzeźbie ludowej oraz jej twórcom.
- Obrazy ludowe (1998) – książka analizuje tradycje malarstwa ludowego.
- Cepelia. Tradycja i współczesność (1999) – praca badająca wpływ tradycji na współczesne formy sztuki.
- Pejzaż frasobliwy. Kapliczki i krzyże przydrożne (2000) – badania nad architekturą sakralną w Polsce.
- Polska sztuka ludowa (2002) – kompleksowe opracowanie dotyczące polskiej sztuki ludowej.
- Świat Nikifora (2005) – praca poświęcona znanemu malarzowi ludowemu Nikiforowi Krynickiemu.
Współpraca z instytucjami kultury
Jackowski był aktywnym członkiem wielu instytucji związanych z kulturą i nauką. Był wieloletnim współpracownikiem Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego oraz członkiem Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Ponadto angażował się w działalność Rady Fundacji Kultury oraz Rady Centrum Sztuki Współczesnej. Jako jurorem brał udział w konkursach „Małe ojczyzny”, promując lokalne tradycje i kultury.
Dzięki swojej pracy Jackowski znacząco przyczynił się do rozwoju badań nad folklorem oraz jego dokumentacją w Polsce. Przyczynił się do popularyzacji wiedzy o polskiej kulturze zarówno na gruncie krajowym, jak i międzynarodowym.
Odznaczenia i uznanie
Aleksander Jackowski był osobą wielokrotnie odznaczaną za swoje zasługi dla kultury polskiej. Na wniosek Ministra Kultury i Sztuki otrzymał Medal 10-lecia Polski Ludowej 19 stycznia 1955 roku. Jego działalność była doceniana zarówno przez środowisko akademickie, jak i przez instytucje kulturalne, co potwierdza jego długoletnie zaangażowanie w promowanie polskiego folkloru i sztuki ludowej.
Zakończenie
Aleksander Jackowski to postać niezwykle ważna dla polskiej kultury i nauki etnologicznej
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).